Mecelle

17Ağu 2020

Zarar-ı eşedd zarar-ı ehaff ile izale olunur

Bir zarar, derece olarak daha hafif olan zarar ile giderilir.

Misal, birisinin hayvanı, başka birine ait değerli bir taşı mesela inciyi yutsa bakılır; eğer hayvan daha değerli ise hayvan sahibi incinin parasını karşı tarafa öder, bu kural işletilmese hayvanı kesip inciyi çıkarmak gerekecekti.

16Ağu 2020

Zarar-ı âmmı def için zarar-ı hâs ihtiyar olunur

Umumun (toplumun veya bir yerdeki çoğunluğun) zararını def etmek icin bir şahsın zarara girmesi tercih edilir.

Misal: Ahşap mahallelerde çıkan yangının yayılmasını onlemek icin yayilma güzergâhındaki bazi evler yıkılır.

Osmanlı Devleti’ndeki kardeş katli meselesi de bu kaideye dayanır. Daha büyük fitneler ve iç savaşlar çıkıp kitlesel olarak müslüman kanı dökülmesini önlemek için Osmanlı Sultanları kendi evlat ve kardeşlerini feda etmişler, onları öldürerek daha fazla kan dökülmesini önlemişlerdir

15Ağu 2020

Mani zail oldukda memnu avdet eder.

Engel ortadan kalkinca yasak hâli geri gelir.

Misal, zengin kimse zekat alamaz ama seferde malına ulaşma imkanından mahrum kalırsa o esnada zekat alabilir ancak seferden dönüp malın ulaşınca artık zekat alamaz.

13Tem 2020

Zaruretler, memnu şeyleri mübah kılar.

Yani, işlenmesi men ve nehy edilmiş bazı şeyler vardır ki bunları yapmak, zaruret halinde mübah olur.

Açlıktan ölmek korkusuyla başkasının malını, izni olmadan yemek veya leş yemek.

Ancak başkasını öldürmek veya bir uzvunu koparmak gibi hususlar hiçbir zaman caiz olmaź.

09Tem 2020

Meşakkat teysiri celb eder

Yâni, güçlük, kolaylığı gerektirir, sıkıntı genişliğe yol açar. Darlık zamanında genişlik göstermek gerekir.

Misal: Açlıktan ölecek kimsenin, haram şeylerden ölmeyecek kadar yemesine müsaade edilmiştir.

Fıkıhtaki istihsan müessesesi bu kaideye dayanır.
“Allah size kolaylık diler, zorluk dilemez” ayeti bu prensibin delilidir.